Tag-Archive for » Lokalizasyon «

Büyüme Zamanı: Globalizasyon ve Lokalizasyon

21 Ara 2010

Lokalizasyon Nedir?

İnternet, serbest ticaret anlaşmaları ve Harry Potter’ın ortak özelliği nedir?  Bunların tümü yaşamlarımızı derinden etkilemiş ve bizleri bir araya getirerek yaşadığımız dünyayı global bir köye dönüştürmüştür.

Baidu arama motoru Çin’de Google’dan daha iyi bir yerde.  Neden?  Dil yüzünden.  Amazon sadece yerleşmiş pazarlara ulaşabiliyor. Neden?  Dilin getirdiği engeller ve maliyetler yüzünden. Urduca konuşanlar oyun konsollarında strateji oyunlarından ziyade yarış oyunları oynamayı sever.  Neden?  Oyunlar kendi dillerine çevrilmemiştir ve yarış oyunlarını anlaması daha kolaydır da ondan.

Dil, global bir köy ve global bir ekonomi haline gelen dünyanın önünde bir müşkül olarak durmaya devam ediyor.

Globalizasyon ve Lokalizasyon Derneği (www.gala-global.org) dünyanın her yerinden lokalizasyon, çeviri, uluslararasılaştırma ve globalizasyon sahalarında uzman üyelerden oluşmaktadır. Bu üyeler her gün şirketlere, kar amacı gütmeyen örgütlere ve devletlere hedef kitleleri ile etkili bir iletişim kurma konusunda yardım etmektedirler.

Küçük İşletmelerden Dev Şirketlere

Şimdilerde lokalizasyon olarak anılan sektör 1970lerin sonlarında ortaya çıkmıştır. O tarihlerde genellikle serbest olarak veya üniversitelerde çalışan tercümanlar daha profesyonel dil hizmetleri sunabilecek şirketler kurmaya başladılar. Ortaya çıkan bu Dil Hizmetleri Sağlayıcıları (LSPler) salt çeviriden çok daha fazlasını sunmak için hızlı bir şekilde geliştiler. Proje yönetiminde uzmanlaşarak yayıncılardan orijinal içeriği alıp bu içeriği ilgili konuda uzmanlığı ve eğitimi olan profesyonel tercümanlara çevirtir hale geldiler. Aynı zamanda tercümanlar, editörler ve redaktörlerle tüm süreci yönetmeye de başladılar. Kısa bir süre içinde kendilerini çevirisi yapılan içeriğe yönelik tasarım ve basım hizmetleri de sunacak şekilde büyüttüler.

Sektör büyüdükçe LSPler hizmetlerini iyileştirmek için teknolojiyi kullanmaya başladılar. Lokalizasyon sektörü doğası gereği farklı yerlerde çalışan dil uzmanlarından oluşan uluslararası bir sektör ve aslında tam anlamıyla bir kıyı-ötesi iştir.  Dolayısıyla da, doğal olarak LSPler bilgisayarlar ve çevirmeli modemleri ilk kullanan kurumlardan olmuşlardır. Çeviri Belleği (TM) ve iş akışı yönetim teknolojileri de daha o tarihlerde oluşturuldu ve lokalizasyon sektörünün standart araçları haline dönüştü.

Ortaklıklardan Şirket Alım ve Birleşmelerine

Neredeyse en başından bu yana, lokalizasyon sektörünü birleşme akımları şekillendirdi. Tabi dünyanın birçok yerinde sayısız küçük hizmet sağlayıcı da hayatiyetini sürdürüyor. Ancak şirketler büyüdükçe, daha büyük müşterilerine daha kapsamlı hizmetler sunmak için birleşme ya da başka şirketleri satın alma yoluna gitmişlerdir. Böylelikle, örneğin Alpnet, Sykes ve Trados’u SDL; Mendez, Berlitz, Planet Leap ve Bowne’ı da Lionbridge satın almıştır.

Sektördeki Oyuncular

Peki sektörün şimdiki oyuncuları kimler? Dünya genelinde 5,000’in üzerinde dil hizmeti sağlayıcısı olduğu tahmin ediliyor. Bunların birçoğu hala daha birkaç çalışanı olan ve tek bir dil çiftinde (mesela, Arapça-İngilizce-Arapça) uzmanlaşan aile işletmeleri; bunlara SLVler (Tek-Dil Sağlayıcılar) deniyor. Tabi sektörde her türlü içerik ve tüm diller için çeşitli teknoloji ve süreçler kullanan çok-uluslu oyuncular da var. Bu Çok-Dil Sağlayıcılar (MLVler) arasında dünyanın her yanında ofisleri bulunan Lionbridge ve SDL gibi büyük şirketler ve ENLASO ve McElroy Translation gibi tek bir adresi bulunan şirketler bulunmaktadır. Bir de Skrivanek ve Argos Translations gibi Bölgesel MLVler adı verilen ve tek bir bölgeye ve coğrafi alana (mesela Doğu Avrupa) yönelik hizmet sağlayan gelişmekte olan bir şirketler grubu var.

Lokalizasyon Sağlayıcısının Görevi

Yerelleştirme ihtiyacı duyan birçok şirketin bünyesinde ya bir lokalizasyon birimi vardır ya da bu tür şirketler lokalizasyon sağlayıcıları ile çalışmaktadır.

Dil hizmeti sağlayıcıları gibi lokalizasyon sağlayıcıları global bir ürünün yerel bir pazara nasıl sokulacağı konusunda uzmandırlar. Dil, kültür, mevzuat ve diğer konularda hedef yerel pazarları analiz edip onlara uygun çözümler geliştirerek müşterilerine yardımcı olurlar.

Hizmet sağlayıcının görevi kolaylıkla anlaşılmalıdır. Örneğin, yazılım lokalizasyonu bağlamında hizmet sağlayıcı aşağıdaki hizmetleri verebilmelidir:

* teknik dokümanların çevirisi yapılmış, mizanpajı yapılmış ve dil kullanımı gözden geçirilmiş çıktıları

* (online yardım olarak da anılan) online teknik dokümanların çevirisi yapılmış, mizanpajı yapılmış ve dil kullanımı gözden geçirilmiş ve test edilmiş çıktıları

* yardımcı materyallerin çevirisi yapılmış, mizanpajı yapılmış ve dil kullanımı gözden geçirilmiş çıktıları

* çevirisi yapılmış, mizanpajı yapılmış ve dil kullanımı gözden geçirilmiş ve Kullanıcı Arabirimi test edilmiş yazılım

Bu arada, müşterinin görevleri de şunlardır:

* Orijinal içerik (mümkünse uluslararasılaştırılmış içerik) sağlama

* Hangi içeriklerin lokalize edileceğini belirleme

* Kullanılacak terminolojinin seçilmesi ve onaylanması

Lokalizasyon Sağlayıcının Seçilmesi

Lokalizasyon sağlayıcıları uzun-vadeli bir ortak olarak görülmelidir, bu nedenle lokalizasyon sağlayıcısı dikkatlice seçilmelidir. Başlangıç olarak, şu adımları izleyin:

* Potansiyel hizmet sağlayıcıların yerini belirleyin

* Tartışın ve işe duyarlılığını test edin

* RFP (Teklif Talebi) gönderip göndermeyeceğinizi belirleyin

* Elmalarla elmaları karşılaştırın

* Seçiminizi seçim kriterlerinize, şartlara ve araştırmalara göre yapın

* Adaylarla görüşün: sorulması gereken soruları belirleyin

Kapsamı daralttıktan sonra, seçeceğiniz hizmet sağlayıcısına aşağıdaki kriterleri uygulayın:

* Teknik yetkinlik

* Benzer proje deneyimleri; referansları

* Kaliteye ve müşteri odaklı hizmete tam bağlılığı

* İletişim süreçleri

* Güvenilirlik ve kanıtlanmış takip

* Uzun-vadeli ilişki geliştirme istekliliği

* Gerekli kaynakların bulunup bulunmadığı

* Fiyat konusunda mutlak netlik – ortanca fiyatın %10-15’i aralığında olmalıdır

Lokalizasyon Teknolojileri

Teknoloji –orijinal içeriğin çeviriye hazırlandığı andan çevrilen içeriğin gönderilmesi anına kadar- lokalizasyon sürecinin tüm yönlerine dokunmaktadır. Teknolojideki önemli gelişmelerden bazıları şunlardır:

Global İçerik Yönetimi

İçerik oluşturmak, yönetmek ve yayın(m)lamak için, uygun bir İçerik Yönetim Sisteminiz (CMS) olması gerekir. Uygun bir ürün, birkaç dilde içerik oluşturulması ve yönetimini destekler. Bu noktada [iki-bitli karakter desteğinden (sistem Japonca gibi resim-şekil karışımı karakterleri görüntüleyebiliyor mu?) şifreleme konularına (UTF-8 gereklidir), içerik sisteminin çok sayıda sayfayı birbirleriyle doğru şekilde bağlantılı halde tutabilme kabiliyetine kadar] dikkate alınabilecek birçok unsur vardır. Doğru bir İçerik Yönetim Sistemiyle, çok-dilli içeriğin oluşturulması ve yönetimi çok daha kolay ve etkin olacaktır.

Çeviri Belleği (TM)

Dünyayı yeniden keşfetmemek için, çeviri belleği çevirmenlere veritabanlarında tutulan geçmiş çevirileri kullanarak bir adım önde başlama olanağı sağlar.  Genellikle belirli uzmanlık alanlarında uzmanlaşan çevirmenler sık kullanılan kelime ve ifadeleri bellekte tutarak her yeni çeviride bunlara erişmek için TM kullanırlar ve bu durum her çeviride çeviri sürecini hızlandırır.

Makine Çevirisi (MT)

Genellikle kurala-dayalı ya da istatistiksel olarak adlandırılan makine çevirisi içeriğin tam çevirisini sağlamak için teknolojiyi kullanır. Makine çevirisi ile yapılan çeviriler genellikle milyonlarca kelimeden oluşan çok büyük projelerde kullanılır ve bundan dolayı dünya genelinde daha geniş bir hedef kitle için daha büyük bir içeriği erişilebilir hale getirmişlerdir.  Makine çevirisi genellikle belirli bir alanda ihtisaslaşan uzman bir çevirmenin çevireceği içerikteki kelime sayısını daraltmak için kullanılır.

Proje Yönetimi / İş Akışı Teknolojileri

Genellikle Çeviri Yönetim Sistemleri (TMS) olarak adlandırılan bu teknolojiler tüm çeviri sürecini yönlendirerek işlerin daha hızlı akmasını sağlarlar. Bu sistemler, bir dil sağlayıcısına orijinal içeriğin gönderilmesi için basit süreçleri, çeviri sürecinde çalışmalarına önderlik etme yolları, evrelerin yumuşak bir şekilde ve gecikme olmadan redakte ve test edilmesi ve çevrilen işin ilk içerik sahibine nihai sunumunu hazırlama yöntemlerini içerir.

Kaynak: http://www.gala-global.org

Category: Çeviri Dünyası, Lokalizasyon  Tags: , , , , , , , , ,  Leave a Comment

Lokalizasyon Linkleri

11 Kas 2010
Tools
(Software Localization)		 Catalyst Software localization tool. Product description and CATALYST Translator/Lite download (previously known as QuickShip).
Language Studio Software localization tool. C++ and VB source files. Available in 3 versions (Standard, Pro and Enterprise)
Microsoft LocStudio Unfortunately not available to the public but probably the most powerful of them all.
Multilizer Software localization tool; different file formats supported; TMX memories from other translation tools can be imported and used; 30-day evaluation version (fully functional) available.
SDL Insight Software localization tool from SDL International. See also section Tools (Translation Memory and other)
PASSOLO Software localization tool. Demo version available. Interface to Trados and Star. Optional add-ins: .NET, Delphi, Java, XML (incl. XLIFF). Customization using automation and scripting possible.
RC-WinTrans Software localization tool. Limited demo version available. Supported fily types include .exe, .dll, .ocx, .ini. properties, shl.
Visual Localize Software localization tool. C++ and VB applications, XML and databases.
Lingobit Localizer Software localization tool from Lingobit Technologies.
Sisulizer Software localization tool.
Tools
(Translation Memory)		 Dejá Vù CAT (Computer Aided Translation)
SDLX CAT tool. Now part of SDLTrados 2006 which bundles Trados and SDLX.
across CAT tool by Ahead Software AG
Transit (Transit XV) CAT tool by Star
Wordfisher Cheap CAT tool that does almost everything for you if you only work in Word files. Targeted mainly at the freelance translator. Simulates Trados.
Trados CAT tool. Now part of SDLTrados 2006 which bundles Trados and SDLX.
Heartsome XLIFF Translation Editor CAT tool. Also available as Translation Suite with some other tools, e.g. TMX Editor and Dictionary Editor.
Wordfast CAT tool. Wordfast is a Translation Memory engine available for Microsoft Word on PC and Mac.
Tools
(Machine Translation)		 Systran This is also the engine that is behind Babelfish at AltaVista.
Transcend Machine Translation Engine from SDL International (engine behind freetranslation.com). Enterprise translation server also available. As all MT engines, this is only useful if it’s highly customized and the source language is controlled.
Personal Translator Machine translation software by Linguatec. Personal and corporate highly customizable versions available.
Reverso MT software by Softissimo
Comprendium MT technology developed by Sail Labs; formerly T1 (Langenscheidt); historically this is the result of the development of METAL
Tools
(Other)		 Avral Tramigo Flash localization solution for Macromedia® Flash™ professionals and translators.
Click here for more information.
ApSIC Comparator ApSIC Comparator is a freeware tool that allows you to create side-by-side reports with all the changes made to a translation by a reviewer. Trados bilingual “uncleaned” files (.doc and .rtf), Trados TagEditor files (.ttx), and SDLX files (.itd) are supported.
HelpQA, HTMLQA, ToolProof QA tools for RTF help, HTML help and localized software resources. Not sure where they are on SDL’s current website. The links above are old and do not seem to be supported any longer.
UniTerm Terminology Management System by Acolada (former EPP and Alpnet Technology)
Java Internationalization and Localization Toolkit 2.0 The JavaTM Internationalization and Localization ToolKit (Java I18n/L10n ToolKit) is no longer supported by Sun but still available for download from the archive area at Sun.
Lingoport’s Globalyzer LingoPort’s Globalyzer provides an ideal solution for developers and QA engineers who must internationalize new and existing software applications. Globalyzer scans code to locate and report potential internationalization issues.
Globalization Image Assistant This is a tool designed for localizers, translators, project managers and other language professionals. It facilitates rapid analysis, classification, reporting and QA of images that are part of a localization or globalization project.
Restorator Customization, localization, and translation tool for Windows resources of applications and application components.
Translation tools by AIT AIT (Advanced International Translations) produces several tools for the translation industry: Translation Office 3000 (Accounting tool), AnyCount (Counting tool), Projetex (project management software) and CATCount
MadCap Flare Leading help authoring tool by MadCap Software.
ECM Engineering Filter tools by ECM Engineering, e.g. for Visio, Illustrator, etc.
Heartsome freeware Some freeware tools from Heartsome, e.g. RTF Styler, CSV Converter (creation of TMX files from CSV files) or TBX Converter.
Dictionaries Ectaco Electronic Dictionaries Large selection of electronic and handheld dictionaries, dictionaries for pocket PCs, etc.
Computer Currents High-Tech Dictionary Computer dictionary in English, contains explanation of HTML-tags or domain suffixes, file types, Y2K terms, chat stuff & emoticons;
Dictionary.com User friendly dictionary/thesaurus that also knows answers to non-technical stuff.
IATE InterActive Terminology for Europe. The EU inter-institutional terminology database system. Combines the following legacy databases: Eurodicautom (Commission), TIS (Council), Euterpe (EP), Euroterms (Translation Centre), CDCTERM (Court of Auditors).
FOLDOC Another computer dictionary (free on-line dictionary of computing)
OneLook Dictionary Search Search dictionary web sites for words and phrases. Meta Dictionary Search Engine.
TechEncyclopedia For free. Detailed tech articles.
Roche Medical Dictionary An indispensable resource if you translate medical texts from German into English
YourDictionary.com Numerous links to dictionaries and other linguistic stuff. Maybe one of the best link collections up-to-date.
Woerterbuch.info Seems to be an extensive and easy-to-use dictionary and thesaurus for en > de and de > en. Just type in your word and click “Suchen”. You can also install a toolbar directly into your browser.
Glossaries Acronym and Abbreviation Server Search for acronyms and abbreviations (meaning, context)
Commando Glossary on internet and data transmission
Interest Verlag Glossary on telecommunication not available for free any more.
Microsoft terminology The Microsoft glossaries have been replaced by one concise file that now includes approx. 9000 English terms and translations in up to 45 languages. Not every term has been translated into all languages. It’s still for free and a must for any IT translator.
SUN glossaries Sun glossary tool 2.0. Register for free and get access to many glossaries from Sun. A MUST for any software translator.
Netlingo Glossary of internet terms (in English)
Netzwerkers Lexikon Data transmission and telecommunication terms
Novell Glossaries by Novell: Translation Style Guides, Netware Translations, Groupware Translations, LAN Glossary, etc. downloads in several languages available;
Whatis.com Technology glossary with good search facility
Online glossary by IDS Scheer Online glossary in German from IDS Scheer AG – an excellent resource for definitions on E-Business, Supply Chain Management (SCM) and Customer Relationship Management (CRM)
IBM terminology (glossaries) Most of the IBM glossaries collected in one location.
elektroniknet Electronics glossary in German
InvestorWords.com Financial glossary
Terminology / Linguistics International Standard Date and Time Notation (summary by Markus Kuhn) Very helpful for web designers and software engineers who deal with the internationalization of web sites and software. (ISO 8601)
JavaTM Look and Feel Design Guidelines, 2nd edition Style Guide for creating cross-platform Java applications and Java applets. You may order the full printed edition here.
Ethnologue Contains information on probably all languages of the world;
Animal Sounds Translation of animal sounds
Anglicisms and translation traps Translation mistakes and false friends (e.g. genie)
Institut für deutsche Sprache Incl. a page on the Rechtschreibreform and Microsoft contributions to the Neologismenwörterbuch, – a lot on linguistics
Deutsches Institut für Terminologie Terminology infos, very good bibliography
LETRAC Language Engineering for Translators Curricula (a lot of theory)
TERMITE Extensive database that contains terms on ‘international telecommunication’, Search in English, French, Spanish or Russian.
Terminology Forum Good link collection on terminology topics (general, many languages)
Merriam Webster Language Center (dictionary/thesaurus, etc.)
Terminology Information System (TIS) Terminology database of the European Union (incl. search function)
Literature/Articles A Practical Guide to Localization Update of the classic by Bert Esselink. Second fully updated and revised edition available. Updates available here.
Mac localization and internationalization Information on the Apple website: this encompasses a collection of Mac OS X technologies and resources developers can use to internationalize or localize their applications.
Sapient – Translation is not enough. Considerations for global Internet development. Report from Sapient on an approach for global Internet development
Software Testing and Internationalization Free copy for download from the LISA website. Book by Manfred Rätzmann and Clinton De Young. Published by Lemoine International
Multilingual Web site to the print edition (by Language Technology Research Center)
Translation Agencies TRANFREE, free E-Zine with lots of interesting stuff on translation.
The Guide to Translation and Localization (Lingo Systems) You must register to get your free copy of this localization guide (…easy-to-read summary of translation and localization processes).
Microsoft (The Localization Process…) The Localization Process: Globalizing Your Code and Localizing Your Site. Very interesting article from the guys that really know how to handle localization. Microsoft TechNet – what more can you say?
Microsoft on internationalization and globalization of an application Globalization Step-by-Step. Overview (for project managers) as well as details that are interesting for developers and engineers.
Microsoft – Localization (Design Specifications and Guidelines) This article section summarizes some of the key design considerations regarding the localization of software.
Lionbridge Knowledge Center The Knowledge Center features articles and white papers on localization and translation topics.
Flash Localization Check put the producers’ website (Macromedia) for their instructions on best practices for Flash localization.
The Tool Kit A computer newsletter for translators.
General Info Open Internationalization Resources Directory I18ngurus.com. Link search engine only on internationalization/localization, etc.
Localisation Research Centre Infos, workshops, meetings, and a free quarterly newsletter (Localisation Focus)
Silicon Valley Localization Forum …all about loc…a lot of extensive articles, also interesting for developers
iLove Languages Formerly “The Human Languages” page. General info and links on languages and linguistics.
AArdon Germanleads Extensive link collection of translation resources.
Translation/Forums Aquarius-number one in translation Database for translators; job offers, a lot of forums and contacts to colleagues and clients
ProZ Well structured database; job offers, contacts and help on translation questions
transref.org includes translator database, knowledge base, news on industry events… worth to check this out
Institute of Translation and Interpretation Association of practicing translators and interpreters in the UK. (UK equivalent of ATA in the US or BDÜ in Germany)
International Federation of Translators Meetings, conferences, information for freelancers (law/contracts)
SFT – Société francaise des traducteurs French translator and interpreter database
Bundesverband der Dolmetscher und Übersetzer BDÜ German Interest group of translators and interpreters, extensive database with an exact search function
ATA – American Translators Association American translators’ organisation, links to other American translation organisations; ATA-journal Chronicle online available; job offers
Associazione Italiana Traduttori e Interpreti Italian translators’ association – Italian equivalent of ATA or BDÜ
Associação Portuguesa de Tradutores Portuguese translators’ association – Portuguese equivalent of ATA or BDÜ
Swedish Association of Professional Translators (SFÖ) Swedish translators’ association – Swedish equivalent of ATA or BDÜ
Tekom Gesellschaft für technische Kommunikation
TranslationDirectory Portal for freelancers: translation jobs, work from home, language projects, database of translation agencies, translation resources, etc.
Organizations/Educational Resources Lisa The Localisation Industry Standards Association
ELECT Online Localisation/internationalisation portal. A portal that catalogues links to localisation information, companies, publications and projects. Also contains the latest news and events, and a vast professional directory listing hundreds of localisation companies.
GALA Globalization and Localization Organization. Rather new (founded in April 2002) international industry association.
Localization World Conference Annual event for the localization community.
Localization Institute Seminars and training for localization professionals. Probably the best in training/education that is currently available.
I18N inc. Internationalization workshops and training available. The people behind I18N inc. also teach internationalization at the University of Montreal and hold various workshops at LISA conferences, etc.
University of Limerick Graduate Diploma in Software Localisation after a one year course.
California State University, Chico Localization Program that leads to a “Certification in Localization”.

Kaynak: http://www.theverybestofstuff.de/localization/localizationlinks.htm

Category: Lokalizasyon  Tags: ,  Leave a Comment

Uyarlama (Lokalizasyon) ve Çeviri

22 Haz 2010

Adaptasyon, Türkçe’ye uyarlama olarak çevrilmiş olup, herhangi bir dilde yazılmış edebi bir eseri örf, adet ve karakterler bakımından değiştirerek, başka bir dile aktarma ya da bir türden başka bir türe dönüştürme işine denir. Ancak ifade etmek gerekir ki, uyarlama eserler orjinalleri kadar, hatta onlardan daha da değerli olabilmektedir.

Uyarlamanın edebiyatta iki şekli vardır:

1-Başka bir dilde yazılmış edebi bir eserin milli örf ve adetlere uydurularak o dile aktarılmasıdır.

2-Bir edebi eserin yazıldığı türden başka bir türe aktarılmasıdır.

Edebiyatımızda birinci maddede belirtileri uyarlamanın en güzel örneklerini Ahmet Vefik Paşa vermiştir. Paşa’nın özellikle Moliere’den yaptığı uyarlamalar Türk tiyatrosu için büyük önem taşımaktadır. Herhangi bir eseri bütün olarak örf, adet, yer ve karakter bakımından değiştirerek, tercüme edildiği milletin hayatına uydurmaya da uyarlama denir.

Son aylarda televizyonlarda popüler olan Aşk-ı Memnu dizisi de -her ne kadar reyting amacıyla uzatmalı hale gelmiş olsa da- tür uyarlamasına bir örnek sayılabilir. Romandan dizi filme doğru yapılmış bir uyarlama..

Uyarlama çeviriler bir bakıma lokalizasyon uygulamalarının da ilk örnekleri sayılabilir. Metinlerdeki kültürel ögelerin hedef dile çevrilirken yerel karşılıklarının bulunması aslında çevirinin de özü sayılabilir.

I was drinking a milkshake at a café in the black neighborhood of Essen, listening to Celine Dion’s sentimental songs.

cümlesini

Esenler’in çingene mahallesinde bir kahvede ayran içiyor, Bergen’in damardan şarkılarını dinliyordum.

şeklinde çevirirsek güzel bir uyarlama (lokalizasyon) örneği vermiş oluruz!

Uyarlama aslında çeviri yeteneği ve zekanın çok güzel sergilenebileceği bir alandır. Edebiyat alanında yapılabilecek bu türden uyarlama denemeleri dilimize ve edebiyatımıza (yazınımıza) çok şey katacak, çevirmenleri vitrinin baş köşesine oturtacaktır.

Edebiyat alanında yapılan uyarlamalar bir yana, Dünya Sağlık Örgütü özellikle bağımlılık yapan madde kullanımının önlenmesine yönelik sağlık materyalinin dünyanın farklı köşe ve ülkelerinde kavramsal ve kültürel açıdan aynı derecede anlaşılabilir şekilde çevrilmesi için forward translation ve back translation yaklaşımını kullanmaktadır. (1)

Bu yaklaşımda,

- kaynak metin önce bir çevirmen sağlık profesyoneli tarafından ileri doğru (kaynak->hedef) çevrilir,

- bir uzmanlar kurulu yapılan çeviriyi değerlendirir,

- çevirisi yapılan metin geri doğru (hedef->kaynak) tekrar çevrilir,

- ortaya çıkan uyuşmazlıklar tartışılır,

- hedef dile çevrilen metnin doğruluğu ve anlaşılabilirliği sahada bağımlılar üzerinde anketler ve mülakatlar yapılmak suretiyle test edilir,

- çevrilen metnin son hali oluşturulur,

- bu kültürel uyarlama prosüderleri ile ilgili olarak tüm bu süreçleri içine alan (ileri ve geri doğru çevirilerin, sahada karşılaşılan sorunların ve uzmanlar kurulunun tavsiyelerinin de içinde bulunduğu) bir dokümantasyon oluşturulur.

Çalışma masamda biraz ötelere daldım ve bir an için Fransızca’dan Türkçe’ye tiyatro eserleri çeviren Ahmet Vefik Paşa’nın yüzyıl önceki titizlik ve kıvraklığını ve bugün de Dünya Sağlık Örgütü’nün bağımlılar için hazırladığı çeviri materyal üzerinde bu kadar ciddiyetle durmasını düşündüm. Biri edebiyat, diğeri sağlık alanında gösterilen bu iki gayretkeşlik örneğinin tüm çevirmenlere yol göstermesini ve tüm çevirmenlerin çeviri ve lokalizasyon uğraşını daha ciddiye almalarını diliyorum..

Category: Çeviri Dünyası, Lokalizasyon  Tags: , , , , ,  One Comment

Dünya Kupası Çok Dilli Taraftar Mıknatısı

22 Haz 2010

Futbolun en önemli etkinliği olan FIFA Dünya Kupası tarihte ilk defa Afrika kıtasında oynanacak. Bir ay sürecek etkinlik boyunca Güney Afrika 32 milli takım ve 350.000 yabancı ziyaretçiye ev sahipliği yapacak; dolayısıyla etkinliğe katılacak dünya takımları, organizatörler ve taraftarlar için dil ve kültür engellerinin ortadan kaldırılması gerekecek.

Web sitesi lokalizasyonu, çeviri, editörlük ve seslendirme projelerine olan talep bu uluslararası spor etkinliği öncesinde ciddi bir artış gösterdi. Dünya Kupası süresince Güney Afrika’nın 11 resmi diline ve katılımcı takımların dillerine zorunlu olarak yazılı çeviriler yapılacak. Mümkün olduğunca çok taraftara ulaşabilmek için Dünya Kupasının web sitesi Arapça, İngilizce, Fransızca, Almanca, İspanyolca ve Portekizceye çevrildi.

Organizatörler, dünya çapında 450 ila 500 milyon izleyicinin bu seneki Dünya Kupasını takip edeceğini tahmin ediyor. Daha fazla bilgi için, Global Watchtower’daki bu makaleye bakabilirsiniz.

Kaynak: (1)

Çeviren: Melik Ahmet Erol (melikahmeterol@hotmail.com)

Melik Ahmet Erol, Trakya Üniversitesi Mütercim Tercümanlık Bölümünde başarılı bir 4. sınıf öğrencisidir. Siz de değişik kaynaklardan yapacağınız çevirileri veya kendi yazılarınızı blogumuzda yayınlatabilirsiniz. Yazılarınız ve çevirileriniz için iletişim adresimiz: yeminlitercuman@gmail.com

Category: Çeviri Mesleği, Mütercim Tercümanlık  Tags: , , , , , , , , ,  Leave a Comment

Tercüme Sektörünün Geleceği

09 Haz 2010

Aslında bugün yaşadığımız herşey yarının habercisi. Bugün mütercim tercümanlık veya çeviribilim okuyan bir öğrenci daha okulun birinci sınıfında gelecek 5-10-20-50 senede neler olabileceğini düşünmeli ve 4 yıllık eğitimini bu düşünceler doğrultusunda geliştirmeli ve derinleştirmelidir.

Meyveler her zaman ağaç dallarında yemeğe hazır şekilde bekliyor olmayabilir. Bizim sektörümüzde de -krizin de büyük etkisiyle- meyveler kasalar içinde veya dallardan sarkık vaziyette olmayabilir bundan böyle. Meyve yemek isteyenler kendi fidanlarını kendileri dikip kendi ağaçlarına kendileri bakacaklar. Ama sonrasında o ağacın meyvesini yine kendileri yiyecekler. Bu tarihten sonra mevcut dikili meyve ağaçlarının sektördeki tüm bürolara yeteceğini düşünmek akıllıca olmaz! CLIENT-FEEDING veya FUTURE-FEEDING diye bir kavram üretip bu kavram üzerinde düşünmeliyiz! Geleceğimizi biz planlamalı ve şekillendirmeli, rüzgara kapılanlardan olmamalıyız.

Bunları yazıyorum çünkü yeni mezunların kendilerini hemencecik meyve bahçesinde bulmayacak olduklarını bilmeleri gerektiğini düşünüyorum. GELECEKTE NELER OLACAK? sorusunu daha okulun birinci sınıfında kendilerine sormaları gerekir. Aynı soruyu tüm büroların da sormaları, planlarını buna göre yapmaları ve gidişata göre bu planlarını her sene revize etmeleri gerekir.

SEKTÖR NASIL GENİŞLER? ÇEVİRİ İHTİYACI NASIL ARTIRILIR?

Sorulması gereken sorular bunlardır. Neden krizde müşteri sayısı azalıyor diye sormanın anlamı yok!

Türkiye’de aylık yazılı çeviri hacminin ortalama 2.000.000 sayfa olduğu varsayımından hareket edersek, bu rakamı nasıl artırabileceğimizi düşünmemiz gerekir, zira kriz dönemlerinde bu rakamın %50 civarında düşmesi muhtemeldir.

Değişen ve gelişen dünyada nelerin değiştiğini ve geliştiğini düşünerek başlamak ve sonrasında ortalama 20 yıl içinde nelerin değişeceğine odaklanmak yerinde olacaktır.

BİR ÖRNEK:

Ayda ortalama 1000 sayfa çeviri hacmi olan bir büro bu hacmi nasıl artırabilir?

Böyle bir büronun 50-100 civarında sabit müşterisinin olduğunu düşünebiliriz. Bu müşterilerin her birinin sürekli çeviri ihtiyaçlarının olduğunu akıldan çıkarmamalıdır. Ancak bu ihtiyaçlar genelde PASİF durumdadır. Bunların AKTİF hale getirilmesi bizim de görevimizdir. Bir çeviri bürosunun 20 çalışanı olan bir KOBİ müşterisi olduğunu düşenelim. Çeviri bürosu bu KOBİ‘nin ihracatına katkıda bulunmak için çözümler üretebilir, firmaya basılı ve basılı olmayan materyallerinin çevrilmesi gerektiğini hatırlatabilir, onlar adına tüm dünyada tanıtım çabasına girebilir ve tüm bunları yaparken farklı dillerin tercümanlarından faydalanabilir.

Kısaca BEYİN FIRTINASI yapmanın tam zamanıdır!

Peki ya gelecekte çeviri sektörü nasıl olacak?

Category: Çeviri Dünyası, Çeviri Mesleği, Kitap Altyazı Çevirileri, Mütercim Tercümanlık  Tags: , , , ,  Leave a Comment

Google Translator Toolkit: Artıları ve Eksileri

17 Nis 2010

Haberi henüz olmayanlar için tekrar hatırlatalım.. Google, çevirmenlerin ve çeviri sektörünün geleceğini kökünden değiştirebilecek Google Translator Toolkit adında bir arayüz (API) geliştirdi.. Milyonlarca çevirmen artık çevirilerini aynı workbench üzerinde yapacak ve katrilyonlarca çeviri birimi yaratılacak! Bu arayüz crowdsourcing olarak adlandırılabilecek sistemin en kapsamlı örneği yanılmıyorsam.

Devrim niteliğindeki bu arayüz, akıllıca kullanabilen tercümanlar için çok büyük katma değer yaratabilecek nitelikte yenilikler getiriyor ve bu yeniliklere sürekli ilaveler yapılıyor! SDL Trados ile tanışanlar bu aracı çok hızlı çözecektir ancak bu yazıda bilmeyenler için bu aracı kısaca anlatıp, artılarına ve eksilerine kısaca değineceğiz.

Aracın tercümanları ilgilendiren en önemli özelliği, TMX ortamında çeviri belleği yükleyip bu belleği yapacağınız (veya mevcut) çevirilerle geliştirebilmenize olanak sağlaması. Çeviri belleği yüklemek için sol tarafta bulunan Translation Memories bölümüne gidip Add butonuna basmanız gerekiyor. Bilgisayarınızda varolan bir TMX dosyayı yükleyebiliyorsunuz. TMX dosya nedir bilmiyorsanız, şuradan (http://jump.fm/NYJTM) göz atabilirsiniz. Bu dosyayı Notepad (Not Defteri) ile açıp düzenleyip kaydedebilir ve Google Translator Kit’e yükleyebilirsiniz deneme olması bakımından. Bu belleği yükledikten sonra sadece buradaki bir cümlenin olduğu bir Word dosyasını arayüze yükleyin çevrilmek üzere.. Bu Word dosyasının daha önce yüklediğiniz TMX çeviri belleğine göre otomatik olarak çevrildiğini göreceksiniz..

Bu çeviri belleğinde  (TMX dosyası) 3 örnek cümle var İngilizce ve Türkçe çevirisiyle. Bu üç cümleden birini bir daha çevirmeniz gerektiğinde bellekteki çevirisi otomatik olarak karşınıza gelir. Yani bu sistemde, başta Google olmak üzere elinde hacimli çeviri belleği olanlar gücü elinde tutacak.. Örneğin 3 cümle yerine 30.000 çevrilmiş cümleniz olduğunda artık çeviri işleriniz daha otomatikleşmiş olacak. İsterseniz bu bellekleri istediğiniz kişilerle paylaşabilirsiniz. Bu da sistemin çok önemli bir özelliği.. Yani ekip halinde çeviri (teamsourcing) yapabiliyorsunuz! Aynı dosya üzerinde birçok tercüman ekip halinde çalışabilecek. Çeviri belleklerinizi paylaşıp paylaşmamak –her çeviri belleği yüklediğinizde- sizin vereceğiniz bir karar. Başkalarının herkesin erişimine açtığı çevirilerden de yararlanabiliyorsunuz bu arada.

Upload özelliği ile istediğiniz dosyayı Toolkit’e yükleyip, yüklediğiniz dosyayı ister makine çevirisiyle (Google Translate) ister kendi belleğiniz ile çevirebiliyorsunuz. Belleğinizi daha sonra Download edip düzenleme şansınız da var tabi. Yüklenebilen dosya türleri şunlar:
•    AdWords Editor Archive (.aea)
•    HTML (.html)
•    Microsoft Word (.doc)
•    OpenDocument Text (.odt)
•    Plain Text (.txt)
•    Rich Text (.rtf)
•    SubRip (.srt)
•    SubViewer (.sub)

Başka bir özellik de web sitelerini çevirebilme özelliği. Bu özellik de web sitesi çevirisi isteyenlerin ihtiyaçlarını karşılama konusunda size kesinlikle çok kolaylık sağlayacak. Herhangi bir web sitesinin çevirisini yapıp kaydedebilmenizin yanında Wikipedia ve Knol gibi sitelerin istediğiniz sayfasını çevirip yayınlayabiliyorsunuz. Örneğin Wikipedia’daki İngilizce bir maddeyi Türkçe’ye çevirip yayınlayabilirsiniz. Bu özelliklerin Wikipedia’yı şimdiki halinin yüzlerce katı büyüteceğine hiç şüphe yok.

Tabi ekip halinde çalışıyorsanız, çevirmenlerin ortak kullanımına sunulacak bir sözlüğü de bu arayüze yükleyip çeviri dilinin uyumlu olmasını sağlayabiliyorsunuz. Yani birlikte çeviri yaptığınız çevirmenlerin aynı sözlükten yararlanarak çeviri yapmasını sağlayabilirsiniz.

Şurası kesin ki bu aracın çevirmenler için avantajı sayısız olacak ancak dezavantajı da çok fazla olacak. Bir kere Türkiye’deki çevirmen sayısı artık onbinlerle değil binlerle ifade edilebilecek ve sıradan bir kişi bile hazır bellekleri kullanarak elindeki çevirileri yapabilecek! Bu yazılı çevirmenler için dezavantajı.. Sözlü yapanlar için dezavantajı da ileride ortaya çıkacak ve Google elindeki çeviri belleklerini de kullanarak tüm dillerde karşılıklı çeviriyi çok rahatlıkla yapabilecek.. Kaçınılmaz bir gelişme bu.. Burada ve farklı ortamlarda bu gelişmenin yararlarını zararlarını tartışacağız ama 2-3 sene sonra Google’ın çok yol aldığını görüp geride kalmış olmamızdan da çekiniyorum.. Google oyun oynamıyor! Milyonlarca akademisyenin, çevirmenin, yazarın yüzlerce yıldır tartıştığı çeviri ve çeviribilim alanını bir anda bambaşka bir yöne çevirmeyi başardı. Aslında bilenler ve görenler bu gelişmelerin işaret fişeklerinin çoktan beri yandığını biliyordu.. Neyse, çok söz yanlışsız olmaz..

Burada anlattığım rotayı izleyerek bir iki deneme yaparsanız bu arayüzü büyük oranda çözersiniz.. Gerisi size kalmış!

Düşünen ve Yazan: A.Erol

Category: Çeviri Mesleği, Mütercim Tercümanlık  Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,  Leave a Comment

Bir Çeviri Harikası: Temel Reis

13 Nis 2010

İhtiyar Delikanlı Temel Reis

5/5/2009 ·Ebru AKKAŞ KUSEYRİ

19.04.2009 tarihli Taraf Pazar Eki’nde yayımlanmıştır.

Sinbad’dan sonra dünyanın en ünlü denizci Temel Reis 80 yaşına bastı. Bu ihtiyar delikanlının yaratıcısı çizer Elzie Crisler Segar’ın ölümünün üzerindense tam 70 yıl geçti. Telif haklarının Avrupa Birliği yasalarına göre 70 yıl korunduğu düşünülürse Temel Reis resmini tişörte, postere, kupaya basmak; karikatür kitabını yayımlamak için artık izin almaya ve telif ödemeye gerek kalmadı. Temel Reis, Kabasakal ve Safinaz, Türk Patent Enstitüsü’ne hem İngilizce hem de Türkçe isimleri ile kayıtlıydı ve izin alındığı takdirde kullanılabiliyordu. Bazılarınızın hatırlayacağı üzere 2004 yılındaki yerel seçimlerde CHP, Temel Reis’ten esinlendiği “Deniz Kaptan’ın Maceraları” propagandasını yürütürken patenti elinde bulunduran Hearts Holding tescilli karakterlerinin izinsiz kullanılması nedeniyle CHP’ye bir ihtarname göndermişti. Resmi web sitesine göre kısa boylu, seyrek saçlı, huysuz ve resmen çirkin olan Popeye nam-ı diğer Temel Reis ilk kez 19 Ocak 1929’da Elzie Crisler Segar’ın Thimble Theater adlı karikatür bandında yayımlandı. Popeye bu köşede kendini ilk kez gösterdiğinde Thimble Theater 10 yılını geride bırakmıştı. Bu karikatür bandının esas karakterleri sıska Safinaz (Olive Oyl), sevgilisi Ham Gravy ve Safinaz’ın müteşebbis ağabeyi Castor Oyl’du. Temel Reis, Segar’ın karikatür bandında ihtiyaç duyduğu konuklardan biriydi. Bu patlak gözlü, pazılı, çapa dövmeli ve pipolu huysuz denizci bir süre sonra Thimble Theater’ın gözde adamı oldu. Segar, tüm dünyada herkesin seveceği bir kahraman yaratmayı başarmıştı. Birçok yazar/çizer yarattığı karakterlerin otobiyografik olduğunu inkâr ederken Segar, Temel Reis için “Tamamen benim duygularımı yansıtan bir kahraman. Ahlaksızları kesmek, birçok insanı da pataklamak isterdim ama hiçbir zaman aklım ve cüssem buna müsaade etmedi. Ben de hayal gücümü kullanıp bu işleri denizcinin yapmasını sağladım,” diyerek samimiyetini göstermişti. Temel Reis, karikatür kahramanı olarak yayımlandıktan dört yıl sonra beyaz perdeye transfer oldu. Karikatürden animasyona geçişte karakterlerin daha basit olması gerekiyordu. Temel Reis, Safinaz’ı lunaparka götürdüğü ilk animasyon macerası “Popeye The Sailor”da Betty Boop ile aynı sahnede kısa da olsa hula dansı yaptı, Kabasakal’ı (Bluto) patakladı. Ağzından düşürmediği piposunun da etkisi ile kendine özgü bir konuşması olan bu kahraman aslında sınırları zorlanana kadar makul tavırlar sergiliyor. Yüksek sesle içinde bulunduğu duruma daha fazla tahammül edemeyeceğini beyan ettikten sonra kaba kuvvete başvuruyor. Üstelik doğaüstü gücünü pek de güzel olduğunu söyleyemeyeceğimiz sevgilisi Safinaz’ı Kabasakal’dan korumak için kullanıyor. Yumruklarını konuşturmasının çocuklar üzerinde olumsuz etkisi yaratacağı endişesi ile Segar’ı uyaran yöneticiler şimdilerde yayımlanan çizgi filmleri görmüş olsalardı kendilerinden utanırlar mıydı bilmem. Doğaüstü Ispanak Temel Reis, karikatür karakteri olduğu dönemde nadiren ıspanak yiyen bir denizci olduğu halde çizgi filmlerde gücünü ıspanaktan alan bir kahramana dönüştü. Safinaz’ın tek rakibi ise ıspanaktı. Ispanağın çizgi filmdeki diğer karakterler üzerindeki etkisi de aynı oldu. Mesela bir bölümde boğa tarafında kovalanan Temel Reis’in yardımına bahçesindeki ıspanakları yiyen bir köstebek koşar ve boğayı kuyruğundan tuttuğu gibi alt eder. Çünkü ıspanak doğaüstü güçleri olan bir sebzedir! Temel Reis çizgi filmleri yayımlanmaya başladıktan sonra Birleşik Amerika’da ıspanak tüketiminin arttığını dönemin üreticileri ve rakamları söylüyor. Hatta bir şehir efsanesine göre Segar, ıspanak tüketimini artırmak için hükümetle işbirliği yapmıştı. Çocukların beslenme alışkanlığı üzerindeki olumlu etkisi inkâr edilmeyecek bu kahraman, ıspanak üreticilerinin gelirlerinde artış sağladı. O kadar ki 1937 yılında Teksas’ın ıspanak başkenti olarak bilinen Crystal City’de üreticiler Segar ve Temel Reis’i onurlandırmak için bir Temel Reis heykeli diktiler. Böylece Temel Reis heykeli dikilen ilk çizgi film kahramanı oldu. Demir deposu olarak bilinen ıspanağın tahtı 1981 yılında British Medical Journal’da T.J. Hamblin tarafından yayımlanan bir makale ile sarsılsa da Temel Reis dünyanın en sağlıklı çizgi film kahramanları arasında yer almaya devam ediyor. Hamblin, bu makalesinde ıspanağın aslında içerdikleri için değil bir virgül hatası yüzünden demir deposu olarak bilindiğini yazmıştı. Elzie Segar’ın 1938 yılındaki erken ölümünün ardından Popeye patentine sahip olan King Features, Thimble Theather bandının devam etmesi için aralarında Segar’ın asistanı Bud Sagendorf’un da bulunduğu birçok çizerle çalıştı. Uzun soluklu bir band olarak varlık gösteren Thimble Theatre’ın adı “Thimble Theatre Starring Popeye” en sonunda da “Popeye” olarak değiştirildi. Popeye ülkemizdeki nadir çeviri harikalarından biri olan Temel Reis adıyla tanındı. Olive Oyl Safinaz; Bluto ise Kabasakal olup çıktı. Bu muhteşem çevirileri kimin yaptığı bilgisine maalesef ulaşamadım. Madem kimin çevirdiğini bulamadım bari televizyonda yayımlanırken kimler tarafından seslendirilmiş onu yazayım dedim; bu sefer de TRT’den bir yanıt alamadım. Sadece Temel Reis’i tiyatrocu Ertan Savaşçı’nın seslendirdiğini teyit edebildim. Temel Reis, oyuncakları ve konservesi ile ticari mala dönüşen ilk çizgi film kahramanlarından biri oldu. 1930’lu yıllarda çizgi roman kültürü etkili olduğu için neredeyse dönemin tüm çizgi roman kahramanlarının oyuncakları yapıldı. Temel Reis’in bu dönemlerde üretilen oyuncakları, koleksiyon meraklılarının peşine düştüğü nadide bir parçaya dönüştü. Müzelerin de en değerli parçalarından biri oldu. Ne şanslıyız ki birçok oyuncak müzesine nasip olmayacak kadar çok Temel Reis oyuncağı İstanbul Oyuncak Müzesi’nde sergileniyor. Müzenin koleksiyonunda biri bebek dördü teneke olmak üzere 5 adet Temel Reis oyuncağı yer alıyor. Temel Reis bebeği müzenin en nadide parçalardan bir tanesi. Teneke oyuncaklarda ise Temel Reis marifetlerini sergilemeye devam ediyor; bir tankı kaldırıyor, kuş kafeslerini taşıyor, pilotluk yapıyor. Asıl vurucu oyuncak ise müzenin “Yabancı Oyuncaklarda Türkiye İmajı” altında sergilenen Temel Reis’in el arabası ile bir valizi taşıdı oyuncak. Temel Reis’in taşıdığı valizin üstünde 3 etiket var; birinde Asia, diğerinde China ve en sonuncusunda Turkey yazılı. Meraklıları İstanbul Oyuncak Müzesi’ni ziyaret edebilir. Temel Reis, dünyanın en sevilen çizgi kahramanlarından biri olmaya devam ediyor. Temel Reis var oldukça ıspanağın nelere kadir olduğunu hep beraber göreceğiz.

Kaynak: http://yokyokulke.blogcu.com/ihtiyar-delikanli-temel-reis/5460681

Category: Çeviri Dünyası, Çeviri Mesleği, Kitap Altyazı Çevirileri, Mütercim Tercümanlık  Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,  Leave a Comment

Google Translator Toolkit (Çevirmen Araç Seti)

05 Nis 2010

Google Translator Toolkit (Çevirmen Araç Seti) çevirmenlere büyük kolaylıklar sağlayacak yeni bir araç. Aslında Online Trados da diyebiliriz bu yeni hizmete.

Bu araçla, çevirmenler yaptıkları çevirilerden Çeviri Birimleri (TU) oluşturmak suretiyle ileride yapacakları çeviriler için güzel bir Çeviri Belleği (TM) oluşturmuş olurlar. Çevirmenler bu bellekleri başkalarıyla paylaşarak başka çevirmenlerin çeviri belleklerinden de istifade edebilirler..

Konuyu bilmeyenler için biraz izah edelim: Türkçe A cümlesini, İngilizce B cümlesi olarak çevirdiniz. A+B bir arada Çeviri Birimi olarak adlandırılır. Bu birimler çoğaldıkça bir havuz (Çeviri Belleği) oluşur. Çeviri birimlerinin (A+B) sayısı ne kadar artarsa, yeni çevirilerinizde o kadar fazla zaman kazanırsınız. Özellikle teknik çevirilerde benzer cümleleri tekrar tekrar çevirmeniz gerekmez! Trados’un temel mantığını Google da kullanmaya başladı ve çok büyük akıllılık etti bence..

Çevirmenler bu araç setinden yararlanmaya başlamalı..

Düşünen ve yazan: Abdullah Erol

Google Translator Toolkit

Category: Çeviri Dünyası  Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,  8 Comments